Lęgowe ptaki szponiaste Falconiformes Lasów Parczewskich - zmiany liczebności i rozmieszczenia w latach 1991-1993 i 2002-2004.

Tomasz Buczek, Marek Keller, Andrzej Łukasz Różycki

Abstrakt: W latach 1991-1993 i 2002-2004 prowadzono badania zespołu lęgowych ptaków szponiastych w Lasach Parczewskich (ok. 75 km2) we wschodniej Polsce polegające na wyszukiwaniu gniazd wszystkich gatunków (krogulca Accipiter nisus tylko w drugim okresie), a następnie kontrolowaniu ich z ziemi. Stwierdzono gniazdowanie 7 gatunków ptaków oraz jeden zajęty rewir pustułki Falco tinnunculus. W ostatnich kilkunastu latach wykazano wzrost liczebności bielika Haliaeetus albicilla (z 2 do 3 par) i być może trzmielojada Pernis apivorus (6-9 par w pierwszym okresie do 10-11 w drugim). Stabilne pozostały populacje myszołowa Buteo buteo (odpowiednio: 59-61 oraz 54-60 par), orlika krzykliwego Aquila pomarina (4-5 par w obu okresach) i kobuza F. subbuteo (9-10 par w obu okresach). Spadek liczebności jastrzębia A. gentilis z 15-16 do 5 par wynika prawdopodobnie z prześladowania gatunku przez hodowców gołębi. Ustalone odmiennymi metodami liczebności krogulca w obu okresach (ok. 11 i 23-25 par) nie są porównywalne, lecz wydaje się, że bliższa rzeczywistości była liczebność uzyskana w drugim okresie. Zagęszczenia poszczególnych gatunków należą do średnich lub wysokich w skali Polski. U trzmielojada, jastrzębia, krogulca, myszołowa i orlika krzykliwego wykazano dodatnią zależność między ich zagęszczeniem a żyznością siedlisk, a u krogulca, orlika krzykliwego i kobuza związek zagęszczenia ze stopniem fragmentacji kompleksu leśnego. Zagęszczenie trzmielojada i myszołowa było natomiast dodatnio związane ze średnim wiekiem drzewostanu.

Zmiany awifauny lęgowej w dwóch parkach Legnicy po 40 latach.

Ludwik Tomiałojć

Abstrakt: Liczenia ptaków prowadzono w latach 1965-1967 i 1972 oraz 2003-2004 i 2007 w dwóch odmiennych parkach Legnicy - śródmiejskim i peryferyjnym. W parku śródmiejskim prowadzono pobieżnie kontrole pomiędzy okresami cenzusów. Ten sam obserwator stosował te same co dawniej wersje metody kartograficznej: 8-11 wizyt na sezon w parku śródmiejskim i po cztery w peryferyjnym. Prócz położenia parki różniły się: (a) śródmiejski - bardzo starym i prawie niezmiennym w czasie drzewostanem, ubóstwem krzewów, brakiem ważnych drapieżników, obecnością ludzi, dokarmianiem ptaków, (b) peryferyjny - młodszym drzewostanem, bujną warstwą krzewów, rzadką obecnością ludzi, osiedleniem się drapieżników. Mimo braku zmian w strukturze i zasobach pokarmowych (poza dokarmianiem) awifauna lęgowa parku śródmiejskiego wzbogaciła się jakościowo (z 28 do 38 gatunków) i ilościowo (ze 165 to 300 par/10 ha). Większość gatunków zwiększyła liczebność 2-10 razy (kapturka Sylvia atricapilla, drozdy, sikory, gołębie, kaczki), a tylko 4 ją zmniejszyły. Niezwykle wysokie zagęszczenia ptaków w tym parku, zbliżone do tych w pewnych parkach Dijon, Częstochowy i Lublina, dokumentują wspólną sytuację starych parków śródmiejskich podobną do wysp oceanicznych pozbawionych ważnych drapieżników. Izolacja ich jest silna w miastach otoczonych otwartymi polami pełniącymi dwojaką rolę: bariery przed drapieżnikami i żerowisk dla niektórych ptaków miejskich. Natomiast w parku peryferyjnym zmiany były niewielkie, łączne zagęszczenie prawie się nie zmieniło, a liczba gatunków zmalała o 15%, ponieważ wycofały się z niego ptaki otwartych terenów i brzegu lasu.

Gniazdowanie cennych gatunków ptaków na Wysoczyźnie Elbląskiej.
Arkadiusz Sikora

Abstrakt: Dotychczasowe dane o awifaunie lęgowej Wysoczyzny Elbląskiej miały charakter przypadkowy. Celem badań przeprowadzonych w latach 2004-2007 było oszacowanie liczebności wybranych lęgowych gatunków ptaków, w szczególności zagrożonych. Większość danych zebrano podczas liczeń na 100 wybranych losowo kwadratach o powierzchni 1 km2 każdy w latach 2004-2006, a dla 3 gatunków wróblowych Passeriformes liczenia przeprowadzono na 30 powierzchniach w roku 2006. Zebrane dane wykazały, że Wysoczyzna Elbląska jest ważną ostoją dla ptaków w skali Europy. Populacje kilku gatunków lęgowych przekraczają 1% ich liczebności w kraju i osiągają wysokie zagęszczenie. Liczebność 7 gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej kwalifikuje Wysoczyznę Elbląską jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000. Należą do nich: orlik krzykliwy Aquila pomarina (18-19 par; 4,4 par/100 km2), derkacz Crex crex (410-460 samców; ok. 100 samców/100 km2), żuraw Grus grus (110-150 par; 28-35 par/100 km2), dzięcioł zielonosiwy Picus canus (25-35 par; 16 par/100 km2 pow. leśnej), dzięcioł średni Dendrocopos medius (290-450 par; 1,8-2,9 par/km2 pow. leśnej), jarzębatka Sylvia nisoria (ok. 370 par; 0,9 par/km2) i muchołówka mała Ficedula parva (500 par; 3,2 par/km2 pow. leśnej). Ponadto występują tu znaczące populacje bociana białego Ciconia ciconia (190-220 par; 46-52 par/100 km2), siniaka Columba oenas (110-180 par; 6,8-11,6 par/10 km2 pow. leśnej) i gąsiorka Lanius collurio (1250 par; 3,0 par/km2).

Populacje i podgatunki - genetyka molekularna w badaniach europejskich głuszcowatych Tetraonidae.
Robert Rutkowski, Marek Keller, Patrycja Jagołkowska

Konferencja "Ochrona kuraków leśnych", Janów Lubelski, 16-18.10.2007.
Dorota Zawadzka, Jerzy Zawadzki, Małgorzata Piotrowska